What do you think?
Rate this book
پروژه تاریخ شفاهی ایران
مصاحبه با هما ناطق - پروژه تاریخ شفاهی ایران - دانشگاه هاروارد
هما ناطق (۱۳۱۳ - ۱۳۹۴)
نویسنده، پژوهشگر، مورخ دوره مشروطه و استاد دانشگاه در رشته تاریخ
مصاحبه کننده: ضیاء صدقی
تاریخ مصاحبه: آوریل ۱۹۸۴
محل مصاحبه: پاریس، فرانسه
مصاحبه با هما ناطق در مجموعه تاریخ شفاهی ایران، دانشگاه هاروارد در سال ۱۳۶۳ انجام شد.
این مصاحبه در ۶ نوار ضبط شده است. موضوعات مطرح شده در این شش نوار به طور خلاصه این چنین است:
۱ - آغاز زندگی، تحصیل در فرانسه و بازگشت به ایران. تدریس در دانشگاه و صحبتهایی درباره انقلاب مشروطه، جنبش بابیه و بهاییگری
۲ - درباره آیتالله خمینی، غربستیزی در سالهای پایانی سلطنت، سانسور در دوره پهلوی، تشکیل کانون نویسندگان، آغاز فعالیتهای سیاسی، بازداشت همراه با نعمت آزرم و شکنجه، شرکت در جریان انقلاب
۳ - بازداشت دوم، آزادی با اقدام احسان نراقی، درباره تیمسار مقدم، چپها و مارکسیستها، همکاری با سازمان چریکهای فدایی خلق و مقاله نویسی در روزنامهها، انتقاد از خود درباره فعالیتهای دو سال نخست پس از انقلاب
۴ - بختیار در نخستوزیری، روزهای منجر به انقلاب، گروگانگیری و اشغال سفارت امریکا، یک دوره آزادی در دانشگاه، آغاز سرکوب، اخراج از دانشگاه، زندگی مخفیانه و خروج از ایران، بنیصدر و انقلاب فرهنگی، ارتباط روشنفکران با توده مردم
۵ - مطالبی درباره رضا براهنی، حاج سید جوادی، غلامحسین ساعدی و نسبت روشنفکران با توده مردم
۶ - جبهه دموکراتیک ملی، اعلامیه علیه دولت در تابستان ۵۶ و اختلافات بر سر آن، نظر درباره حقوق زنان
نویسنده، پژوهشگر، مورخ دوره مشروطه و استاد دانشگاه در رشته تاریخ
مصاحبه کننده: ضیاء صدقی
تاریخ مصاحبه: آوریل ۱۹۸۴
محل مصاحبه: پاریس، فرانسه
مصاحبه با هما ناطق در مجموعه تاریخ شفاهی ایران، دانشگاه هاروارد در سال ۱۳۶۳ انجام شد.
این مصاحبه در ۶ نوار ضبط شده است. موضوعات مطرح شده در این شش نوار به طور خلاصه این چنین است:
۱ - آغاز زندگی، تحصیل در فرانسه و بازگشت به ایران. تدریس در دانشگاه و صحبتهایی درباره انقلاب مشروطه، جنبش بابیه و بهاییگری
۲ - درباره آیتالله خمینی، غربستیزی در سالهای پایانی سلطنت، سانسور در دوره پهلوی، تشکیل کانون نویسندگان، آغاز فعالیتهای سیاسی، بازداشت همراه با نعمت آزرم و شکنجه، شرکت در جریان انقلاب
۳ - بازداشت دوم، آزادی با اقدام احسان نراقی، درباره تیمسار مقدم، چپها و مارکسیستها، همکاری با سازمان چریکهای فدایی خلق و مقاله نویسی در روزنامهها، انتقاد از خود درباره فعالیتهای دو سال نخست پس از انقلاب
۴ - بختیار در نخستوزیری، روزهای منجر به انقلاب، گروگانگیری و اشغال سفارت امریکا، یک دوره آزادی در دانشگاه، آغاز سرکوب، اخراج از دانشگاه، زندگی مخفیانه و خروج از ایران، بنیصدر و انقلاب فرهنگی، ارتباط روشنفکران با توده مردم
۵ - مطالبی درباره رضا براهنی، حاج سید جوادی، غلامحسین ساعدی و نسبت روشنفکران با توده مردم
۶ - جبهه دموکراتیک ملی، اعلامیه علیه دولت در تابستان ۵۶ و اختلافات بر سر آن، نظر درباره حقوق زنان
Audiobook
First published April 1, 1984
69 people want to read
About the author
پروژهی تاریخ شفاهی ایران
48 books17 followersپروژه تاریخ شفاهی ایران در پاییز ۱۹۸۱-۱۳۶۰ در مرکز مطالعات خاورمیانه دانشگاه هاروارد آغاز شد. این پروژه برای پژوهشگرانی که در پی مطالعه تاریخ سیاسی ایران هستند، منابع مهمی را فراهم میآورد: روایتهای ۱۳۴ تن از بازیگران و تصمیمگیران اصلی وقایع مهم سیاسی ایران در دهههای ۱۳۰۰ تا ۱۳۶۰ با کسانی که از نزدیک شاهد این وقایع و تصمیمات بودهاند.
مجری این طرح حبیب لاجوردی و دستیار اصلی او در این پروژه ضیاء صدقی است و روند کلی کار، انجام مصاحبهها و ایجاد فهرست موضوعات (نمایه) به دست این دو انجام شده است. همچنین شاهرخ مسکوب، شهلا حائری و جان مژدهی انجام بعضی از مصاحبهها را به درخواست حبیب لاجوردی بر عهده داشتهاند. کار پیاده کردن مصاحبهها نیز بر عهده اما دلخانیان و شهین بصیری بوده است.
این پروژه ۸۹۶ ساعت از خاطراتی را ضبط کرده است که متعلقاند به نخستوزیران سابق، اعضای کلیدی کابینهها، بخشهای قانونگذاری، قضایی، رسانهها و بخش خصوصی؛ رهبران قبائل، احزاب سیاسی، گروهها مخالف، فرماندهان نیروهای مسلح، افسران ارشد سازمان امنیت (ساواک) و دیپلماتهای خارجی که نقشی مهم در سیاست ایران داشتهاند.
مصاحبهها بنا بر تمایل مصاحبهشونده به زبان فارسی و انگلیسی انجام شدهاند و از بین آنها ۱۲۳ روایت به زبان فارسی و ۱۳ روایت به زبان انگلیسی هستند. مدتزمان هریک از مصاحبهها از ۱ تا ۴۴ ساعت متغیر است. هر نوار ۶۰ دقیقه بوده و به طور میانگین در حدود ۲۱ صفحه فارسی مکتوب شده است. متن ۷۶۹ ساعت از مصاحبهها پیاده شده و بهشکل مکتوب درآمده است اما بعضی مصاحبهها مکتوب نشدهاند. ۶ روایت که معادل ۲۵ ساعت است تنها بهصورت صوتی وجود دارند.
برای هریک از روایتگران، هر یکساعت مصاحبه به همراه متن آن که بهصورت پیاپی شمارهگذاری شدهاند، یک واحد مجزا را تشکیل میدهد. همچنین هر نوار یا متن فهرست و نمایه منحصربهفردی دارند.
مجری این طرح حبیب لاجوردی و دستیار اصلی او در این پروژه ضیاء صدقی است و روند کلی کار، انجام مصاحبهها و ایجاد فهرست موضوعات (نمایه) به دست این دو انجام شده است. همچنین شاهرخ مسکوب، شهلا حائری و جان مژدهی انجام بعضی از مصاحبهها را به درخواست حبیب لاجوردی بر عهده داشتهاند. کار پیاده کردن مصاحبهها نیز بر عهده اما دلخانیان و شهین بصیری بوده است.
این پروژه ۸۹۶ ساعت از خاطراتی را ضبط کرده است که متعلقاند به نخستوزیران سابق، اعضای کلیدی کابینهها، بخشهای قانونگذاری، قضایی، رسانهها و بخش خصوصی؛ رهبران قبائل، احزاب سیاسی، گروهها مخالف، فرماندهان نیروهای مسلح، افسران ارشد سازمان امنیت (ساواک) و دیپلماتهای خارجی که نقشی مهم در سیاست ایران داشتهاند.
مصاحبهها بنا بر تمایل مصاحبهشونده به زبان فارسی و انگلیسی انجام شدهاند و از بین آنها ۱۲۳ روایت به زبان فارسی و ۱۳ روایت به زبان انگلیسی هستند. مدتزمان هریک از مصاحبهها از ۱ تا ۴۴ ساعت متغیر است. هر نوار ۶۰ دقیقه بوده و به طور میانگین در حدود ۲۱ صفحه فارسی مکتوب شده است. متن ۷۶۹ ساعت از مصاحبهها پیاده شده و بهشکل مکتوب درآمده است اما بعضی مصاحبهها مکتوب نشدهاند. ۶ روایت که معادل ۲۵ ساعت است تنها بهصورت صوتی وجود دارند.
برای هریک از روایتگران، هر یکساعت مصاحبه به همراه متن آن که بهصورت پیاپی شمارهگذاری شدهاند، یک واحد مجزا را تشکیل میدهد. همچنین هر نوار یا متن فهرست و نمایه منحصربهفردی دارند.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 16 of 16 reviews
May 26, 2023
بارزترین نکتهای که در این مصاحبهها به چشم میآید، شجاعت خانم ناطق در بیان اشتباهات و به قول خودش خیانتهایی است که در حق میهن و مردم کرده است. آنجا که کورکورانه و بدون شناخت طرفداری از طرزفکری خاص را کرده و حتی آنجا که با بیخردی مردم را از فعالیت سیاسی در مسیری خاص بازداشته و در سرکوب آنها در آینده نقشی ایفا کرده. گفتن این حرفها شجاعت میخواهد گرچه به عنوان یک متفکر و محقق این سوال را پیش میآورد که اگر این همه سال تدریس و تحقیق و اندیشه نتواند مانع چنین اشتباهات بزرگ سیاسی شود پس چه چیز منجر به بینش سیاسی صحیح میشود یا نقش اندیشه و مطالعه تاریخ در بهتر عمل کردن به لحاظ تاریخی چیست؟ از این لحاظ شاید به اعتبار کار علمی در تاریخ به منظور فهم وضع فعلی لطمه میزند
اما دومین نکته کلیدی و آموزنده برای من شیوه نگاه کردن ایشان به تاریخ و شرح یک کنش مهم در قالب نظریهپردازی است. ایشان نشان میدهد که میشود تاریخ نانوشته را خواند. در قالب آشنایی با افراد مهم، خواندن بیانیهها و اعلامیهها و اسناد به نظریههای جالبی رسید که میتوانند مورد توافق یا پسند نباشند اما حرف جدید دارند و این یک ویژگی بزرگ ایشان است که با نظریهپردازیهای فراوان و برمبنای اسنادی که در اختیار داشتهاند هم حرفهای مهمی زدند و هم خود را آسیبپذیر کردند که باز هم نوعی شجاعت و البته اخلاق تحقیق است.
مثلا جنبش بهاییها را جنبشی کمونیستی میداند یا برخلاف تفکر رایج که آن را در ادامه بابیگری میدانند، وی اعتقاد دارد که بابیگری مقدمه انقلاب مشروطه بود و در جریان مشروطه مهمترین روحانیون که مورد تهاجم واقع شدند همه بابی بودند. به اعتقاد وی بابیگری با اندیشه باب فرق دارد و انقلابی مذهبی نبود و نوعی جنبش دهقانی بود که بهاییگری بوسیله انگلیسیها در مقابل آن ایجاد شد تا در مقابل بابیگری بایستد چون بابیها علیه سلطنت میجنگیدند و مبارزانی مسلح در سطح ملی بودند. در حالیکه بهاییها در خدمت و چارچوب هر نظام فعالیت میکردند و جنبشی اینترناسیونال است که اعتقادی به مبارزه ندارد
بحثهای جالب دیگری نیز راجع به رابطه روحانیون و آمریکا و شاه دارد که نقش آمریکا در روی کار آمدن روحانیون را مطرح میکند. یا اعتقاد دارد اسنادی در دست هست که تسخیر لانه جاسوسی با موافقت و هماهنگی خود سفارت آمریکا و محافظهکاران در آمریکا انجام گرفته تا به این وسیله روحانیون بتوانند در مقابل دولت موقت بازرگان بایستند و آن را از قدرت ساقط کنند. درباره جنبشهای زنانه هم تعبیر جالبی دارد که میگوید بدون کمک مردها چنین چیزی به ثمر نخواهد نشست زیرا که زنان همیشه ضعیف نگه داشته شدهاند و حالا نمیتوان انتظار داشت که قشری ضعیف خودش بتواند از پس فعالیت سندیکایی بربیاید بنابراین جداکردن جنسیتی چنین فعالیتهایی محکوم به شکست است. به نظرم این مفهوم در ادبیات فمینستی حتی در این زمانه نیز مفهوم پیشرویی است.
در کل مصاحبهای است که حرفهای تازه فراوان دارد و خوانش چنین حرفهایی میتواند به بحثهای فراوانی دامن بزند
اما دومین نکته کلیدی و آموزنده برای من شیوه نگاه کردن ایشان به تاریخ و شرح یک کنش مهم در قالب نظریهپردازی است. ایشان نشان میدهد که میشود تاریخ نانوشته را خواند. در قالب آشنایی با افراد مهم، خواندن بیانیهها و اعلامیهها و اسناد به نظریههای جالبی رسید که میتوانند مورد توافق یا پسند نباشند اما حرف جدید دارند و این یک ویژگی بزرگ ایشان است که با نظریهپردازیهای فراوان و برمبنای اسنادی که در اختیار داشتهاند هم حرفهای مهمی زدند و هم خود را آسیبپذیر کردند که باز هم نوعی شجاعت و البته اخلاق تحقیق است.
مثلا جنبش بهاییها را جنبشی کمونیستی میداند یا برخلاف تفکر رایج که آن را در ادامه بابیگری میدانند، وی اعتقاد دارد که بابیگری مقدمه انقلاب مشروطه بود و در جریان مشروطه مهمترین روحانیون که مورد تهاجم واقع شدند همه بابی بودند. به اعتقاد وی بابیگری با اندیشه باب فرق دارد و انقلابی مذهبی نبود و نوعی جنبش دهقانی بود که بهاییگری بوسیله انگلیسیها در مقابل آن ایجاد شد تا در مقابل بابیگری بایستد چون بابیها علیه سلطنت میجنگیدند و مبارزانی مسلح در سطح ملی بودند. در حالیکه بهاییها در خدمت و چارچوب هر نظام فعالیت میکردند و جنبشی اینترناسیونال است که اعتقادی به مبارزه ندارد
بحثهای جالب دیگری نیز راجع به رابطه روحانیون و آمریکا و شاه دارد که نقش آمریکا در روی کار آمدن روحانیون را مطرح میکند. یا اعتقاد دارد اسنادی در دست هست که تسخیر لانه جاسوسی با موافقت و هماهنگی خود سفارت آمریکا و محافظهکاران در آمریکا انجام گرفته تا به این وسیله روحانیون بتوانند در مقابل دولت موقت بازرگان بایستند و آن را از قدرت ساقط کنند. درباره جنبشهای زنانه هم تعبیر جالبی دارد که میگوید بدون کمک مردها چنین چیزی به ثمر نخواهد نشست زیرا که زنان همیشه ضعیف نگه داشته شدهاند و حالا نمیتوان انتظار داشت که قشری ضعیف خودش بتواند از پس فعالیت سندیکایی بربیاید بنابراین جداکردن جنسیتی چنین فعالیتهایی محکوم به شکست است. به نظرم این مفهوم در ادبیات فمینستی حتی در این زمانه نیز مفهوم پیشرویی است.
در کل مصاحبهای است که حرفهای تازه فراوان دارد و خوانش چنین حرفهایی میتواند به بحثهای فراوانی دامن بزند
July 3, 2022
در این مصاحبه، حتی اگر بصورت پراکنده اشتباهات و اشکال هایی (در مورد تاریخ ها یا ارجاعات به منابع) وجود داشته باشد، اما وضوح می توان صداقت مصاحبه کننده، خانم ناطق را شنید.
خانم ناطق با زبانی صریح و گزارشی پرجزئیات، به داوری در مورد کارنامه اش و کنشگري هایش می نشیند و از این هراس ندارد که از اشتباهاتش (و بقول خودش خیانت هاییش) بگويد و آن ها را برای تاریخ ثبت کند.
خانم ناطق با زبانی صریح و گزارشی پرجزئیات، به داوری در مورد کارنامه اش و کنشگري هایش می نشیند و از این هراس ندارد که از اشتباهاتش (و بقول خودش خیانت هاییش) بگويد و آن ها را برای تاریخ ثبت کند.
January 12, 2025
شجاعانه، مسوولانه و قوی بود. حرفهایی بود که من هیچوقت نشنیده بودم چون ما همیشه روایت انقلاب از یه سری مرد ایرانی شنیدیم و زنها هیچ جای داستان نبودند.
احتمالا یه سری از این حرفها دروغ بود ولی اینکه بیای کلی عذرخواهی کنی و خودتو مقصر بدونی چیزی بود که هیچوقت هیچ جایی از هیچ آدم سیاسی نشنیده بودم.
همه حرفهاش جالب بود مخصوصا حرفهای آخرش در مورد حقوق زنان.
راستی هیچوقت از بازرگان خوشم نمیومد با اینکه اطلاعات زیادی ازش نداشتم الان بعد شنیدن این مصاحبه و نظرش در مورد اینکه میگفت با زنها بحث سیاسی نمیکنم متوجه شدم چرا 🖕🏻.
آدم همیشه باید به گات فیلینگش اعتماد کنه. نمیدونم اصلا بازرگان زنده ست یا نه در هرحالت رست این هل.
احتمالا یه سری از این حرفها دروغ بود ولی اینکه بیای کلی عذرخواهی کنی و خودتو مقصر بدونی چیزی بود که هیچوقت هیچ جایی از هیچ آدم سیاسی نشنیده بودم.
همه حرفهاش جالب بود مخصوصا حرفهای آخرش در مورد حقوق زنان.
راستی هیچوقت از بازرگان خوشم نمیومد با اینکه اطلاعات زیادی ازش نداشتم الان بعد شنیدن این مصاحبه و نظرش در مورد اینکه میگفت با زنها بحث سیاسی نمیکنم متوجه شدم چرا 🖕🏻.
آدم همیشه باید به گات فیلینگش اعتماد کنه. نمیدونم اصلا بازرگان زنده ست یا نه در هرحالت رست این هل.
November 27, 2020
تکرار در خواندن/شنیدن این مصاحبهها بیش از چیزی که آدم خیال میکند مهم و موثر است. من قبلا دوبار این خاطرات را شنیده بودم و این بار خواندمش. قبلا چیزی که خیلی به چشمم آمده بود نوعی صداقت یا شجاعت برای اعتراف به خطا و به قول خودش خیانت بود.
این بار آن نکته بود. اما بیش از آن تحلیلهای به گمانم غلط و اطلاعات بسیار متفاوتی که بعضیشان را به اصطلاح فکتچک کردم و درست نبودند. به نظر میآید هما ناطق در همان حالتی که در حال اعتراف به خطا در گذشته است باقی مانده. یعنی (در زمان مصاحبه) دارد باز هم خطاهایی (این بار در ساخت اندیشه) میکند که لابد بعدها به آن هم اعتراف خواهد کرد. قدری این شتاب زدگی از کسی که محقق و پژوهشگر تاریخ است و کنار دست فریدون آدمیت سالها کار کرده برای من تعجب آور بود. گفتم لابد باید در کتابهای تحقیقی و تاریخی او هم با تردید و دقت بیشتری نظر کنم.
نظراتش درباره حقوق و جنبش زنان در قسمت آخر مصاحبه احتمالا کمتر شنیده شده.
این بار آن نکته بود. اما بیش از آن تحلیلهای به گمانم غلط و اطلاعات بسیار متفاوتی که بعضیشان را به اصطلاح فکتچک کردم و درست نبودند. به نظر میآید هما ناطق در همان حالتی که در حال اعتراف به خطا در گذشته است باقی مانده. یعنی (در زمان مصاحبه) دارد باز هم خطاهایی (این بار در ساخت اندیشه) میکند که لابد بعدها به آن هم اعتراف خواهد کرد. قدری این شتاب زدگی از کسی که محقق و پژوهشگر تاریخ است و کنار دست فریدون آدمیت سالها کار کرده برای من تعجب آور بود. گفتم لابد باید در کتابهای تحقیقی و تاریخی او هم با تردید و دقت بیشتری نظر کنم.
نظراتش درباره حقوق و جنبش زنان در قسمت آخر مصاحبه احتمالا کمتر شنیده شده.
December 23, 2025
ناطق با سر بلند گناههاش رو گردن میگیره و از این رو نمیشه زیاد باهاش مخالفت کرد، چون خودش متوجه اشتباهش هست، اما یه جایی یه چیزی گفت که هیچجوره توی کتم نمیره، گفت «من انقدر دموکرات هستم که ارتجاعی ترین فرد، مثلا همین روحانیون اگر بخواد تو جلسهای حرف بزنه من میگم حق داره که حرف بزنه، صدای اون هم باید شنیده بشه، اگر عقیدهی من برای مردم بهتر باشه خودش خود به خود پیش میره و لازم نیست به زور به مردم قالبش کنم، اگر مردم الان در جهل هستن و سلطنت میخوان (برداشت من از این جمله اینه که مردم عام در اون زمان همچنان سلطنت طلب بودن) من نمیتونم جلوشون رو بگیرم» این حرف رو من به زبان خودم اوردم و نقل قول دقیق نیست، اما به چیزی که ایشون گفت وفادار موندم و چیزی کم و زیاد نکردم. بحث من اینه که اگه عقیدهای به نفع مردم باشه خودش پیش میره پس چرا تاریخ پر از جنگ و کشتار مردمه؟ و این کلاه گشادی که گذاشتن روی سر ما کجاش درست بوده؟
یک جایی از صحبتهاش هم به نظر من ضد و نقیض بود، ناطق میگه مردم تو جریان انقلاب اصلا توقعی از روشنفکرها نداشتن و اساسا روشنفکرها تاثیرگذار نبودن، در حالی که سر قضیهی تظاهرات زنان علیه حجاب اجباری میگفت خیلیها به من تلفن کردن و گفتن خانم ناطق اگه شما میری ما هم میایم، و میگه بیچارهها اصلا شعار نداشتن و منتظر بودن من برم براشون شعار بگم. حتی مصاحبهگر هم به این قضیه اشاره میکنه ولی ناطق میگه اون قضیه اصلا مهم نبوده، طبق گفتهی خودش ۲۵هزار نفر رفته بودن اون روز، چطور مهم نبوده؟
درسته که اشتباهات گذشتهش رو گردن میگیره، اما من فکر میکنم همچنان خیلی چیزها رو قبول نکرده بوده.
یک جایی از صحبتهاش هم به نظر من ضد و نقیض بود، ناطق میگه مردم تو جریان انقلاب اصلا توقعی از روشنفکرها نداشتن و اساسا روشنفکرها تاثیرگذار نبودن، در حالی که سر قضیهی تظاهرات زنان علیه حجاب اجباری میگفت خیلیها به من تلفن کردن و گفتن خانم ناطق اگه شما میری ما هم میایم، و میگه بیچارهها اصلا شعار نداشتن و منتظر بودن من برم براشون شعار بگم. حتی مصاحبهگر هم به این قضیه اشاره میکنه ولی ناطق میگه اون قضیه اصلا مهم نبوده، طبق گفتهی خودش ۲۵هزار نفر رفته بودن اون روز، چطور مهم نبوده؟
درسته که اشتباهات گذشتهش رو گردن میگیره، اما من فکر میکنم همچنان خیلی چیزها رو قبول نکرده بوده.
November 4, 2022
اخیراً برای بار دوم کامل گوش کردم این مصاحبه رو. اگر بتونم بعداً ریویو مینویسم.
خیلی مهم و بینظیر بود. جدا از اینکه شخص هما ناطق برای من همیشه دغدغه بوده، خود مصاحبه و تمام جزئیات صحبتهای توی مصاحبه از حیث تاریخ ایران معاصر، انقلاب ۵۷، جنبش زنان ایران و تاریخ چریکهای فدایی خلق مهمه.
خیلی مهم و بینظیر بود. جدا از اینکه شخص هما ناطق برای من همیشه دغدغه بوده، خود مصاحبه و تمام جزئیات صحبتهای توی مصاحبه از حیث تاریخ ایران معاصر، انقلاب ۵۷، جنبش زنان ایران و تاریخ چریکهای فدایی خلق مهمه.
May 28, 2023
حرف های صادقانه ای از هما ناطق شنیده میشه و اعتراف به اینکه جنبش چپ و ملی گرایان چه اشتباهاتی کردند و نقش روشنفکران در انقلاب چه بود. روشنفکران در آن دوره هیچ ارتباط نزدیکی با توده مردم نداشتند در حالیکه که آخوندها و مذهبی ها با تکیه بر مسجد و تریبون آن توانستند خلأ موجود را پر کنند و توده ی نا آگاه مردم مذهبی را به سمت یک تاریکی آخرالزمانی سوق دهند. اینکه چه بلبشو و هرج و مرجی در فاصله سالهای ۵۶ تا ۶۰ وجود داشته باعث سردرد میشه حزبی که اسمش آزادیه به زنان حق حضور در جلسات رو نمیده یا چپ و مجاهد میخواهند با خمینی ائتلاف کنند . حزب جمهوری خواه آمریکا نقشه گروگان گیری سفارتش رو اجرا میکنه و ..... خواندن اتفاقات انقلاب ۵۷ اگر چه بارها و بارها آدم رو شوکه میکنه ولی باعث بیداری وآگاهی هم میشه.
April 14, 2019
من بارها گفتم که تاریخ شفاهی هاروارد عالیه
ولی مطمئنن به مصاحبه شونده هاشم ربط داره.
مصاحبه با خانم ناطق بعنوان یه مورخ که خودش فعال سیاسی و اجتماعی هم هست و در متن ماجرا بوده گویای چیزهای زیادیه:
اما چند نکته که از این 6 فایل:
1- صداقت، صداقت، صداقت، هما ناطق در تمام طول مصاحبه با شما صادق است و ادا درنمیآورد. در همان بحث آغازین از نحوه فعالیتش بهعنوان چپ خیلی راحت میگوید "من چیزی نمیفهمیدم" –نقل به مضمون- یا جاهای دیگر که از فراموشی تاریخها و روزها میگوید. اینها همه باعث میشوند به صداقتش ایمان بیاوریم.
2- معرفی بابیه بهعنوان اولین جنبش کمونیستی ایران. خیلیها ادعاهای زیادی درباره دورانهای تاریخی میکنند اما شنیدن این ادعا از کسی که خودش دکترای تاریخ دارد و از برترین پژوهندگان تاریخ ایرانی به شمار میرود بسیار جالب بود. شرح چراییاش در اینجا نمیگنجد و باید سخنانش را گوش دهیم.
3- نوع نگاهی که به نهضت آزادی و اطرافیانش داشت. میگوید در جلسات مابین نهضت آزادی و باقی گروهها راهش ندادهاند چراکه میگفتند اگر زن بیاید ما شرکت نمیکنیم. این را کریم سنجابی به او گفته بود.
4- در مورد مبارزه آیتالله خمینی در دوره ملی شدن صنعت نفت و مخالفتش با ملی شدن صنایع مختلف. که البته خودش توضیح میدهد که این مخالفت ازآنجا بود که فکر میکردند ملی شدن صنایع جادهصافکن کمونیستهاست.
5- انتقاداتی که به روندهای مبارزاتی و حتا تصمیمات مبارزاتی خودش میکند مانند در ماجرای سکوت و بایکوت اساتید چپ که متعاقب جزوه حمید مومنی از اعضای چریکهای فدایی خلق به وجود آمد و هما ناطق آن را بهصراحت روحیه استالینی مینامد. روحیات چریکی را بهعنوان چپ زاییده اختناق معرفی میکند. و از نظریه نداشتن آنها بهشدت انتقاد میکند و همه اینها از زبان کسی میآید که خودش تا بعد از انقلاب از سمپاتهای فداییان بود.
6- برخوردها در مورد اعلامیه حقوق بشر و مذاکرات سیاسی بر سر امضای آن خیلی جالب است، جایی که هنگام امضای آنکسانی وارد میشوند که صراحت اعلام میکردند "میخواهیم انقلاب کنیم تا چپ بکشیم".
آنهم امضای بیانیهای که تمام پژوهشهایش را اساتید چپ انجام داده بودند. بیانیهای که ازلحاظ اقتصادی و اجتماعی دلایل به بنبست رسیدن حکومت شاه را بیان میکرد.
7- در جواب اینکه آیا مردم حق ندارند از شما روشنفکران ناامید باشند و بگویند همان حکومت زمان شاه بهتر بود؟ میگوید "مردم هیچوقت روی ما حساب نمیکردند. من وقتی میتوانم تأثیرگذار باشم که رسانهها در دست ما باشد. شما بگویید بهغیراز دانشگاه روشنفکر کجا پایگاه داشت؟ اسلامیها مسجد داشتند."
8- در مورد مبارزات زنان هم خیلی نظرات صریحی گفت. جایی که همسر جان هم باوجود فاصله زیاد زمان مصاحبه با جهان امروز ایران ما، باکلیت سخنانش موافق بود:
"من فکر میکنم که زن دو بار باید عصیان بکند. اگر شما یکبار عصیان میکنید علیه یک نظام اجتماعی، زن دو عصیان دارد. یکی علیه وجود خودش، علیه آن چیزی که هست و بهعنوان برده و ستم مضاعف دیده و ناآگاه و مطیع خانواده، مطیع پدر، مطیع شوهر، مطیع فرزند پسر که اینها اصلا او را ساخته. یکبار باید علیه خودش عصیان بکند و یکبار دیگر در یک عصیان اجتماعی باید شریک بشود. یعنی دو عصیان در یک زن."
ولی مطمئنن به مصاحبه شونده هاشم ربط داره.
مصاحبه با خانم ناطق بعنوان یه مورخ که خودش فعال سیاسی و اجتماعی هم هست و در متن ماجرا بوده گویای چیزهای زیادیه:
اما چند نکته که از این 6 فایل:
1- صداقت، صداقت، صداقت، هما ناطق در تمام طول مصاحبه با شما صادق است و ادا درنمیآورد. در همان بحث آغازین از نحوه فعالیتش بهعنوان چپ خیلی راحت میگوید "من چیزی نمیفهمیدم" –نقل به مضمون- یا جاهای دیگر که از فراموشی تاریخها و روزها میگوید. اینها همه باعث میشوند به صداقتش ایمان بیاوریم.
2- معرفی بابیه بهعنوان اولین جنبش کمونیستی ایران. خیلیها ادعاهای زیادی درباره دورانهای تاریخی میکنند اما شنیدن این ادعا از کسی که خودش دکترای تاریخ دارد و از برترین پژوهندگان تاریخ ایرانی به شمار میرود بسیار جالب بود. شرح چراییاش در اینجا نمیگنجد و باید سخنانش را گوش دهیم.
3- نوع نگاهی که به نهضت آزادی و اطرافیانش داشت. میگوید در جلسات مابین نهضت آزادی و باقی گروهها راهش ندادهاند چراکه میگفتند اگر زن بیاید ما شرکت نمیکنیم. این را کریم سنجابی به او گفته بود.
4- در مورد مبارزه آیتالله خمینی در دوره ملی شدن صنعت نفت و مخالفتش با ملی شدن صنایع مختلف. که البته خودش توضیح میدهد که این مخالفت ازآنجا بود که فکر میکردند ملی شدن صنایع جادهصافکن کمونیستهاست.
5- انتقاداتی که به روندهای مبارزاتی و حتا تصمیمات مبارزاتی خودش میکند مانند در ماجرای سکوت و بایکوت اساتید چپ که متعاقب جزوه حمید مومنی از اعضای چریکهای فدایی خلق به وجود آمد و هما ناطق آن را بهصراحت روحیه استالینی مینامد. روحیات چریکی را بهعنوان چپ زاییده اختناق معرفی میکند. و از نظریه نداشتن آنها بهشدت انتقاد میکند و همه اینها از زبان کسی میآید که خودش تا بعد از انقلاب از سمپاتهای فداییان بود.
6- برخوردها در مورد اعلامیه حقوق بشر و مذاکرات سیاسی بر سر امضای آن خیلی جالب است، جایی که هنگام امضای آنکسانی وارد میشوند که صراحت اعلام میکردند "میخواهیم انقلاب کنیم تا چپ بکشیم".
آنهم امضای بیانیهای که تمام پژوهشهایش را اساتید چپ انجام داده بودند. بیانیهای که ازلحاظ اقتصادی و اجتماعی دلایل به بنبست رسیدن حکومت شاه را بیان میکرد.
7- در جواب اینکه آیا مردم حق ندارند از شما روشنفکران ناامید باشند و بگویند همان حکومت زمان شاه بهتر بود؟ میگوید "مردم هیچوقت روی ما حساب نمیکردند. من وقتی میتوانم تأثیرگذار باشم که رسانهها در دست ما باشد. شما بگویید بهغیراز دانشگاه روشنفکر کجا پایگاه داشت؟ اسلامیها مسجد داشتند."
8- در مورد مبارزات زنان هم خیلی نظرات صریحی گفت. جایی که همسر جان هم باوجود فاصله زیاد زمان مصاحبه با جهان امروز ایران ما، باکلیت سخنانش موافق بود:
"من فکر میکنم که زن دو بار باید عصیان بکند. اگر شما یکبار عصیان میکنید علیه یک نظام اجتماعی، زن دو عصیان دارد. یکی علیه وجود خودش، علیه آن چیزی که هست و بهعنوان برده و ستم مضاعف دیده و ناآگاه و مطیع خانواده، مطیع پدر، مطیع شوهر، مطیع فرزند پسر که اینها اصلا او را ساخته. یکبار باید علیه خودش عصیان بکند و یکبار دیگر در یک عصیان اجتماعی باید شریک بشود. یعنی دو عصیان در یک زن."
December 29, 2022
چقدر صادق.احساس می کنم حتی یک کلمه هم دروغ گفته نشد و چقدر شجاع که می پذیره کارهای اشتباه زیادی انجام داده
April 7, 2021
حبیب لاجوردی بنیانگذار تاریخ شفاهی ایران است. او برای اولینبار مقوله تاریخنگاری شفاهی را به جامعه تاریخنگاران ایرانی معرفی کرد. در سال ۱۳۵۹به پیشنهاد یکی از اساتید دانشگاه هاروارد اقدام به نوشتن طرح اولیه پروژه تاریخ شفاهی ایران مینماید که در شهریور ۱۳۶۰ این طرح بهصورت اجرایی در مرکز مطالعات خاورمیانه دانشگاه هاروارد آغاز به کار مینماید.
هدف این طرح جمعآوری و نگهداری خاطرات افرادی بود که در رویدادهای سیاسی و تصمیمات مهم ایران نقش داشتند و هدف اصلی کار تاریخ سیاسی قرار گرفت زیرا که طرح با محدودیت مالی مواجه بود.
برای جلب اطمینان افرادی که مصاحبه میشدند پیش از آغاز مصاحبهٔ اولیه، یک توافقنامهٔ رسمی بین راوی و دانشگاه هاروارد به امضا میرسید. راوی در این توافقنامه رسماً اعلام میداشت که زمان دسترسی به متن مصاحبه برای پژوهشگران و عامه چه زمانی باشد.
معیار اصلی برای آمادهسازی فهرست مصاحبهشوندگان دیدگاهها و موضع سیاسی بود.
از داریوش همایون، روزنامهنگار و وزیر سابق اطلاعات، محمود فروغی، مشاور ولیعهد سابق ایران (رضا پهلوی)، سپهبد محسن هاشمینژاد، فرمانده سابق گارد جاویدان تا رهبران جبهه ملی مانند کریم سنجابی و دکتر مهدی آذر؛ مسئولین سازمان مجاهدین مسعود رجوی رهبر سازمان مجاهدین خلق؛ از چریکهای فدایی خلق - علیرضا محفوظی، رهبران حزب توده مانند دکتر فریدون کشاورز و مصطفی لنکرانی. مقامات ساواک از جمله سرلشکر حسن علویکیا، معاون سابق ساواک و سرتیپ منوچهر هاشمی، مدیر استانی و رئیس بخش ضدجاسوسی و شبهنظامیان اسلامی مانند سعید رجائی خراسانی، نمایندهٔ جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل متحد از افرادی بودند که در این پروژه شرکت کردند.
هدف این طرح جمعآوری و نگهداری خاطرات افرادی بود که در رویدادهای سیاسی و تصمیمات مهم ایران نقش داشتند و هدف اصلی کار تاریخ سیاسی قرار گرفت زیرا که طرح با محدودیت مالی مواجه بود.
برای جلب اطمینان افرادی که مصاحبه میشدند پیش از آغاز مصاحبهٔ اولیه، یک توافقنامهٔ رسمی بین راوی و دانشگاه هاروارد به امضا میرسید. راوی در این توافقنامه رسماً اعلام میداشت که زمان دسترسی به متن مصاحبه برای پژوهشگران و عامه چه زمانی باشد.
معیار اصلی برای آمادهسازی فهرست مصاحبهشوندگان دیدگاهها و موضع سیاسی بود.
از داریوش همایون، روزنامهنگار و وزیر سابق اطلاعات، محمود فروغی، مشاور ولیعهد سابق ایران (رضا پهلوی)، سپهبد محسن هاشمینژاد، فرمانده سابق گارد جاویدان تا رهبران جبهه ملی مانند کریم سنجابی و دکتر مهدی آذر؛ مسئولین سازمان مجاهدین مسعود رجوی رهبر سازمان مجاهدین خلق؛ از چریکهای فدایی خلق - علیرضا محفوظی، رهبران حزب توده مانند دکتر فریدون کشاورز و مصطفی لنکرانی. مقامات ساواک از جمله سرلشکر حسن علویکیا، معاون سابق ساواک و سرتیپ منوچهر هاشمی، مدیر استانی و رئیس بخش ضدجاسوسی و شبهنظامیان اسلامی مانند سعید رجائی خراسانی، نمایندهٔ جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل متحد از افرادی بودند که در این پروژه شرکت کردند.
May 27, 2025
خیلی دیدگاهش برام جالب بود!
اینکه برخلاف خیلی دیگه از روشنفکران اون دوره و دستندرکاران انقلاب مسئولیت اقدامات خودش رو برعهده گرفت .
فقط نمیدونم چرا در جواب آخرین سوال مصاحبه درباره حقوق زنان اون جوابو داد 😅
اینکه برخلاف خیلی دیگه از روشنفکران اون دوره و دستندرکاران انقلاب مسئولیت اقدامات خودش رو برعهده گرفت .
فقط نمیدونم چرا در جواب آخرین سوال مصاحبه درباره حقوق زنان اون جوابو داد 😅
May 21, 2023
خانم هما ناطق شما فمنیست خوبی نیستید.
پن: منم فمنیست خوبی نیستم چون به شما دارم میگم فمنیست خوبی نیستید.
پن: منم فمنیست خوبی نیستم چون به شما دارم میگم فمنیست خوبی نیستید.
Read
September 7, 2020!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
واقعا نمیدونم چی باید بگم. هنوز شوکه ام!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
واقعا نمیدونم چی باید بگم. هنوز شوکه ام!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
November 19, 2022
گفتگوی هما ناطق، درواقع، شرح صادقانۀ گذار او از یک هیئت از حماقت به هیئتی دیگر و باز هیئتی دیگر است!
February 14, 2023
۲۵/۱۱/۱۰۴۱
مصاحبه با هما ناطق در مجموعه تاریخ شفاهی ایران، دانشگاه هاروارد در سال ۱۳۶۳ انجام شد.
این مصاحبه در ۶ نوار ضبط شده است. موضوعات مطرح شده در این شش نوار به طور خلاصه این چنین است:
۱ - آغاز زندگی، تحصیل در فرانسه و بازگشت به ایران. تدریس در دانشگاه و صحبتهایی درباره انقلاب مشروطه، جنبش بابیه و بهاییگری
۲ - درباره آیتالله خمینی، غربستیزی در سالهای پایانی سلطنت، سانسور در دوره پهلوی، تشکیل کانون نویسندگان، آغاز فعالیتهای سیاسی، بازداشت همراه با نعمت آزرم و شکنجه، شرکت در جریان انقلاب
۳ - بازداشت دوم، آزادی با اقدام احسان نراقی، درباره تیمسار مقدم، چپها و مارکسیستها، همکاری با سازمان چریکهای فدایی خلق و مقاله نویسی در روزنامهها، انتقاد از خود درباره فعالیتهای دو سال نخست پس از انقلاب
۴ - بختیار در نخستوزیری، روزهای منجر به انقلاب، گروگانگیری و اشغال سفارت امریکا، یک دوره آزادی در دانشگاه، آغاز سرکوب، اخراج از دانشگاه، زندگی مخفیانه و خروج از ایران، بنیصدر و انقلاب فرهنگی، ارتباط روشنفکران با توده مردم
۵ - مطالبی درباره رضا براهنی، حاج سید جوادی، غلامحسین ساعدی و نسبت روشنفکران با توده مردم
۶ - جبهه دموکراتیک ملی، اعلامیه علیه دولت در تابستان ۵۶ و اختلافات بر سر آن، نظر درباره حقوق زنان
مصاحبه با هما ناطق در مجموعه تاریخ شفاهی ایران، دانشگاه هاروارد در سال ۱۳۶۳ انجام شد.
این مصاحبه در ۶ نوار ضبط شده است. موضوعات مطرح شده در این شش نوار به طور خلاصه این چنین است:
۱ - آغاز زندگی، تحصیل در فرانسه و بازگشت به ایران. تدریس در دانشگاه و صحبتهایی درباره انقلاب مشروطه، جنبش بابیه و بهاییگری
۲ - درباره آیتالله خمینی، غربستیزی در سالهای پایانی سلطنت، سانسور در دوره پهلوی، تشکیل کانون نویسندگان، آغاز فعالیتهای سیاسی، بازداشت همراه با نعمت آزرم و شکنجه، شرکت در جریان انقلاب
۳ - بازداشت دوم، آزادی با اقدام احسان نراقی، درباره تیمسار مقدم، چپها و مارکسیستها، همکاری با سازمان چریکهای فدایی خلق و مقاله نویسی در روزنامهها، انتقاد از خود درباره فعالیتهای دو سال نخست پس از انقلاب
۴ - بختیار در نخستوزیری، روزهای منجر به انقلاب، گروگانگیری و اشغال سفارت امریکا، یک دوره آزادی در دانشگاه، آغاز سرکوب، اخراج از دانشگاه، زندگی مخفیانه و خروج از ایران، بنیصدر و انقلاب فرهنگی، ارتباط روشنفکران با توده مردم
۵ - مطالبی درباره رضا براهنی، حاج سید جوادی، غلامحسین ساعدی و نسبت روشنفکران با توده مردم
۶ - جبهه دموکراتیک ملی، اعلامیه علیه دولت در تابستان ۵۶ و اختلافات بر سر آن، نظر درباره حقوق زنان
May 11, 2023
همچنان چیزهایی که در نوار آخر شنیدم رو نمیتونم باور کنم اما نگاه آبجکتیو و انتقادیش به تاریخ واقعاً برام شگفتانگیز بود.
Displaying 1 - 16 of 16 reviews