مجید اسطیری's Reviews > آزادی یا مرگ

جایگاه این اثر بین آثار کازانتزاکیس کجاست؟
بعد از زوربا و مسیح بازمصلوب و قبل از آخرین وسوسه مسیح و سرگشته راه حق. بنابراین پروژه ارائه یک خوانش انقلابی از مسیحیت که کازانتزاکیس با مسیح بازمصلوب آغاز کرده اینجا به اوج خودش میرسد. بعد در آخرین وسوسه مسیح (که به نظرم عمیق ترین اثر کازانتزاکیس است) این خوانش که در بعد اجتماعی خیلی محکم شده به لحاظ الهیاتی هم استوار میشود. جالب است که در هر دو رمان، کازانتزاکیس برای ارائه این قرائت انقلابی نمی تواند فقط به شخصیت حضرت مسیح اکتفا کند. گویی او آن اندازه که کازانتزاکیس توقع دارد خشن نیست. بنابراین در مسیح بازمصلوب شخصیت حضرت الیاس را (که در الهیات مسیحیت ارتدوکس با ارابه ای از آتش به آسمان میرود) و در این رمان شخصیت شخصیت حضرت یحیی تعمید دهنده را (که تبری به دست مسیح میدهد) احضار میکند.


آیا این اثر شاهکار است؟
مطمئنا نه! به خاطر اینکه علیرغم قدرت روایتگری و تصویرسازی، اثری سطحی است که خیلی بیش از اندیشه، احساس را قلقلک میدهد و خیلی بیش از برداشت فلسفی میشود از آن برداشت سیاسی کرد. همه ماجرا این است که مسیحیان اقلیت جزیره کرت نمیخواهند زیر حاکمیت مسلمانان عثمانی باشند. در حالی که مسلمانان چندان هم بد با آنها تا نمیکنند و اتفاقا قهرمانان مسیحی همه خشن هستند و خشونت را خود پهلوان میکلس به شکل احمقانه ای آغاز میکند.

این روزها که مناقشه فلسطین به حادترین درجه خودش رسیده خواندن این رمان میتواند عبرت آموز باشد:
اولا اهمیت آزادی برای مردمی که سرزمین شان مورد استعمار واقع میشود، تا جایی که علیرغم اطمینان از بی نتیجه بودن مبارزه شکی در فدا کردن جانشان ندارند و در طول رمان بارها و بارها از زبان شخصیت های مختلف میشنویم: آزادی یا مرگ
ثانیا بررسی تاریخی قضیه: کرت قرن ها بخشی از قلمرو مسیحیت بوده و فلسطین قرن ها بخشی از قلمرو اسلام. اگر اولی به هر قیمت باید به قلمرو مسیحیت بازگردد دومی هم باید به هر قیمت به قلمرو اسلام برگردد و در آزادی کامل باشد.